logopeda Poznań - rozwój mowy

Moment rozpoczęcia edukacji przedszkolnej jest wielkim wydarzeniem zarówno w życiu dziecka jak i rodziców. Nowe doświadczenia, nowe osoby, wymagania. I komunikacja!! Dziecko musi umieć mówić.
Mówienie jest sprawnością, której trzeba się uczyć, tak jak wszelkich innych sprawności. Jest to możliwe dzięki sukcesywnemu dojrzewaniu różnych organów mowy. Po urodzeniu żaden z tych organów nie jest jeszcze gotowy do swych czynności. Mowa wytwarza się dzięki skoordynowanej aktywności muskulatury języka, warg, gardła, podniebienia, krtani i płuc. Rozwój mowy postępuje równolegle z rozwojem motoryki narządów artykulacyjnych. Dziecko ćwiczy narządy artykulacyjne poprzez czynności ssania, połykania , żucia. W ten sposób język przygotowuje się do wymowy głosek.

Rozwój mowy dziecka trwa kilka lat i w jego przebiegu wyodrębniają się pewne okresy, których czas trwania u dziecka normalnie rozwijającego się można w przybliżeniu określić w sposób następujący:
- okres melodii (0-1 r. ż.),
- okres wyrazu (1-2 r. ż.),
- okres zdania (2-3 r. ż.),
- okres swoistej mowy dziecięcej (3-7 r. ż.).

W wychowaniu przedszkolnym szczególnie ważne są dwa ostatnie okresy.

Okres melodii ( 0 - 1 rok życia )
Okres od narodzin do pierwszego roku życia to czas, kiedy dziecko komunikuje się z otoczeniem za pomocą krzyku i płaczu. Między 2 a 5 tygodniem matka poznaje, czy dziecko jest głodne, "mokro mu" czy jest mu zimno. Krzyk jest ćwiczeniem narządów oddechowych Około trzeciego tygodnia obserwujemy "uśmiech społeczny". Niemowlę uśmiecha się do bliskiej osoby, która do niego mówi i uśmiecha się.

W 2 - 3 miesiącu życia niemowlęcia rozpoczyna się głużenie. Jak podaje literatura jest to odruch bezwarunkowy, nieświadomy trening narządów artykulacyjnych i występuje u wszystkich dzieci nawet z ciężkimi wadami słuchu. Przykładowe dźwięki w tym okresie: "gli", "tli", "kli", "gla", "bli", "ebw"... Rozwojowi mowy towarzyszy, rzecz jasna, rozwój fizyczny. W tym czasie dziecko powinno unosić główkę.

Między 4 a 6 miesiącem życia dziecko reaguje na głos matki określonym zachowaniem. Natomiast między 7 a 10 miesiącem dziecko normalnie słyszące powinno kierować główkę i wzrok w stronę źródła dźwięku.

W 6 miesiącu życia rozpoczyna się gaworzenie. Jest to już odruch warunkowy. Dziecko powtarza dźwięki, które usłyszało z otoczenia albo które samo wydało przypadkowo. Gaworzenie to etap "zabawy dźwiękiem" i jest treningiem słuchowym.

Po 10 miesiącach życia powinno reagować na ciche wołanie po imieniu z odległości 1,5 do 3 metrów, oraz na rytmiczne powtarzanie z odległości jednego metra takich spółgłosek jak: "sss", "ppp", "ttt".
Pod koniec pierwszego roku życia dziecko zaczyna rozumieć proste polecenia i pojawiają się pierwsze wyrazy: "mama, dada, tata, baba".

Okres wyrazu (1 - 2 rok życia)
W tym czasie dziecko używa już wielu samogłosek a, e, o, u, oraz j, i, ze spółgłosek wymawia p, b, m, t, d, n, k, ś, czasem ć. Dziecko w tym okresie często wymawia tylko pierwsze sylaby lub końcówki wyrazów.
W końcu pierwszego roku życia rozwój dziecka przebiega w czterech kierunkach:
- rozszerzanie zakresu rozumianych słów i wypowiedzi,
- wzbogacanie używanego słownika,
- opanowywanie struktury gramatycznej,
- doskonalenie wymowy.

Okres zdania ( 2 - 3 rok życia )
Mowa ulega dalszym doskonaleniom i w tym czasie wyłaniają się poszczególne kategorie gramatyczne. Trudności w wypowiadaniu pewnych głosek wynikają z jeszcze niedostatecznej sprawności narządów mowy. Mowa jest już zrozumiała nie tylko dla najbliższego otoczenia.
Dziecko powinno wypowiadać już głoski takie jak:
- wargowe: p, b, m, oraz ich zmiękczenia,
- wargowo - zębowe: f, w oraz ich zmiękczenia,
- środkowo - językowe: ś, ź, ć, dź, ń, ki, gi
- tylnojęzykowe: k, g, ch,
- przednio językowo - zębowe: t, d, n
- przedniojęzykowo - dziąsłowe: l

Około 3 roku życia mogą pojawić się głoski s, z, c a nawet sz, ż, cz, dż. Dziecko buduje zdania 2 - 3 wyrazowe i są to zdania oznajmujące, pytające, rozkazujące i wykrzyknikowe.
Cechy charakterystyczne dziecko w końcu 3 rok życia:
- zmiękczanie głosek z szeregu syczącego (s, z, c, dz) i z szeregu szumiącego (sz, ż, cz, dż),
- głoska r jest zastępowana j lub l, czy ł,
- głoska f jest zastępowana przez ch i odwrotnie,
- upraszczanie grup spółgłoskowych w nagłosie lub śródgłosie wyrazu,
- brak końcówek w wypowiadanych wyrazach.

Okres swoistej mowy dziecięcej ( 3 - 7 rok życia )
W tym czasie dziecko zaczyna już odróżniać głoski s, z, c, dz od ich miękkich odpowiedników (ś, ź, ć, dź). Pod koniec 4 roku powinna pojawić się głoska r. W wieku 4 - 5 lat pojawiają się głoski sz, ż, cz, dż, ale mogą być jeszcze zastępowane przez głoski s, z, c, dz.

Cechy mowy dziecka w wieku 3 - 5 lat:
- opuszcza nagłos lub śródgłos wyrazu (elizja): np."zupa midolowa", "kapel" (kapelusz),
- przestawia głoski a nawet całe sylaby (matateza): np. "konalówki", "wałka",
- tworzy nowe wyrazy z dwóch wyrazow (kontanimacja): np. "zakluczyc" (zamknąć na klucz), "zatelefonić" (zatelefonować i zadzwonić),
- zniekształca wyrazy: np. "olompocik" (kompocik),
- zniekształca formy czasów: teraźniejszego, np. "ja chcem", przeszłego, np. " boliło", przyszłego, np. "tramwaj zaras rusznie",
- zniekształca formy rozkazujące: np. "rozebnij mnie" i formy bezokolicznikowe: np. "chce mi się śpić",
- zniekształca formy rzeczowników, przymiotników, liczebników, zgrubienia,
- tworzy nowotwory: "taka tryskawica" (fontanna), "kuchniowe krzesło".

Dziecko 4-letnie:
- powinno wymawiać:
- głoski z szeregu syczącego (nie zastępować ich głoskami z szeregu ciszącego),
- głoskę r, ale niekoniecznie,
- cechy mowy:
- seplenienie fizjologiczne (zamienia głoski z szeregu szumiącego na syczący lub ciszący),
- jeszcze upraszcza grupy spółgłoskowe.

Dziecko 5- letnie:
- mowa zrozumiała dla szerszego otoczenia,
- poprawnie wymawia w mowie powtarzanej głoski z szeregu szumiącego (sz, ż, cz, dż), w mowie potocznej może jeszcze zastępować głoski z tego szeregu na głoski z szeregu syczącego (s, z ,c, dz),
- upraszcza grupy spółgłoskowe w nagłosie (na początku wyrazu) i w śródgłosie (w środku wyrazu),
Dziecko 6-letnie powinno mieć opanowaną mowę pod względem dźwiękowym.

Jeżeli masz jakieś pytania, logopeda udzieli Ci odpowiedzi.